ομιλος τραπεζας πειραιως

Αγαπημένα

Δελτίο Δεικτών Ιουλίου

Η δημοσίευση της αξιολόγησης και (έμμεσης) αυτοκριτικής του ΔΝΤ όσον αφορά το ρόλο και τις αποφάσεις του σχετικά με το 1ο Πρόγραμμα Οικονομικής Προσαρμογής που εφαρμόστηκε στην Ελλάδα από το Μάιο 2010 έως Μάρτιο 2012, αποτέλεσε αιτία εκτενών σχολίων και προβληματισμών. Παρά το γεγονός ότι κανείς μπορεί να μην συμφωνεί σε πολλά από τα συμπεράσματα στα οποία καταλήγει το ΔΝΤ (και σε ακόμη περισσότερα να συμφωνεί) θα πρέπει να τους αναγνωρίσει ότι ίσως ήταν οι μοναδικοί από τους εμπλεκομένους που-σωστά ή λάθος, δίκαια ή άδικα- μπήκαν σε μια δημόσια διαδικασία αυτοκριτικής και διύλισης των προτάσεων και των πολιτικών τους.

Πέρα όμως από αυτό, το ζητούμενο δεν μπορεί να είναι η επίρριψη ευθυνών εκ των υστέρων για ένα πρόγραμμα που καταρτίστηκε κάτω από ασφυκτικά χρονοδιαγράμματα και μέσα σε ένα εξαιρετικά θολό, αβέβαιο και ρευστό οικονομικό και κοινωνικό περιβάλλον. Το πραγματικό ζητούμενο είναι να καταφέρουμε να αντλήσουμε τα σωστά συμπεράσματα που θα μας βοηθήσουν να χαράξουμε ορθότερη πορεία από εδώ και μπρός. Σε αυτό ακριβώς το σημείο εστιάζονται τα περισσότερα σημεία της κριτικής μας.

Ένα από τα βασικά σημεία κριτικής του έως τώρα προγράμματος είναι το γεγονός ότι όλες οι προβλέψεις που περιέχονται σε αυτό αναφορικά με το ύψος και τη διάρκεια της ύφεσης έχουν αποτύχει παταγωδώς. Η εύκολη απάντηση που χρησιμοποιείται για την αιτιολόγηση αυτής της αποτυχίας είναι ότι η ύφεση υποεκτιμήθηκε συστηματικά επειδή η Ελλάδα δεν τήρησε ποτέ τα χρονοδιαγράμματα για τις απαιτούμενες δράσεις και δομικές μεταρρυθμίσεις. Εν μέρει αυτός ο ισχυρισμός είναι σίγουρα αληθής. Ίσως όμως το ΔΝΤ στην επόμενη αξιολόγηση του να αναγνωρίσει και μια άλλη αιτία αστοχίας. Στην περίπτωση της Ελλάδας ο επίσημος τομέας είναι υποχρεωμένος να κινείται σε ένα πλαίσιο δεδομένης χρηματοδότησης (ύψους €246 δισεκ.) και βιωσιμότητας του ελληνικού χρέους. Είναι συνεπώς πιθανό να υπεισέρχεται και κάποιος βαθμός ανάστροφης μηχανικής (reverse engineering) όπου οι προβλέψεις για βασικά οικονομικά μεγέθη όπως ΑΕΠ, πληθωρισμός, έλλειμμα, έσοδα αποκρατικοποιήσεων κτλ να διαμορφώνονται σε τέτοιο ύψος έτσι ώστε μην έρχονται σε ευθεία αντίθεση με το ανωτέρω πλαίσιο.

Η επιρροή αυτής της συλλογιστικής ανάστροφης μηχανικής μπορεί να διαφανεί τόσο στην ανάλυση βιωσιμότητας του ελληνικού χρέους (με προβλέψεις για πλεονάσματα ύψους 4,5% του ΑΕΠ που θα χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για την αποπληρωμή εξωτερικού χρέους, και ταυτόχρονη ανάπτυξη 3,7%) όσο και στις προβλέψεις του επίσημου τομέα αναφορικά με τον μετριασμό της ύφεσης από το -6,4% το 2012 στο -4,2% το 2013. Ειδικά για την πρόβλεψη του ΑΕΠ το σκεπτικό του επίσημου τομέα είναι χαρακτηριστικό. Εξετάζοντας τα συστατικά του ΑΕΠ είναι ξεκάθαρο ότι η κατανάλωση (δημόσια και ιδιωτική) θα συνεχίζει να συρρικνώνεται και ο εξωτερικός τομέας έχει πολύ μικρά περιθώρια συμβολής στην ανάκαμψη. Συνεπώς η μόνη διέξοδος για μετριασμό της ύφεσης αποτελούν οι επενδύσεις, η πτώση των οποίων –σύμφωνα με τις προβλέψεις της τρόικα - θα μετριαστεί από το -19,2% το 2012 στο -4% το 2013. Ενώ όμως η εμπειρία από προηγούμενες κρίσεις παγκοσμίως μας διδάσκει ότι σε περιόδους ύφεσης οι κρατικές επενδύσεις είναι αυτές που δίνουν το έναυσμα για την ανάκαμψη, στην περίπτωση της Ελλάδας οι επενδύσεις πρέπει να γίνουν από τον ιδιωτικό τομέα καθώς επιπλέον πόροι για δημόσιες επενδύσεις δεν είναι διαθέσιμοι. Το πρόβλημα με την εφαρμογή της ανάστροφης μηχανικής είναι ότι δεν μπορεί να δικαιολογήσει πως θα γίνουν επενδύσεις από τον ιδιωτικό τομέα σε ένα περιβάλλον πτωτικής ζήτησης για προϊόντα και υπηρεσίες, υψηλών πραγματικών επιτοκίων και πιστωτικής συρρίκνωσης. Σε μια προσπάθεια να υποστηριχθεί με κάποιο τρόπο το επιχείρημα αυτό στην πρόσφατη αξιολόγηση του ΔΝΤ εμπεριέχεται μελέτη όπου προκύπτει ότι στην Ελλάδα μπορεί να υπάρξει ανάπτυξη όχι με τραπεζικό δανεισμό αλλά με ίδιους πόρους των επιχειρήσεων. Παραδείγματα ανάπτυξης σε συνθήκες πιστωτικής συρρίκνωσης είναι γνωστά στη διεθνή βιβλιογραφία ως ανάπτυξη του Φοίνικα (Phoenix Miracles). Αλλά στην Ελλάδα γνωρίζουμε ότι ο Φοίνικας ήταν «μυθικό» ον.